मासिकपाठ्यक्रमस्य शिक्षणयोजना (2026-27)
.
श्रेणीः – दशमी विषयः – संस्कृतम् कोडः – 49
.
पाठ्यपुस्तकस्य नाम :- शेमुषी भाग-2
.
अप्रैल :-
.
अभ्यासाधारितं व्याकरणम्
प्रथमः पाठः – शुचिपर्यावरणम्
संस्कृतवर्णमाला, उच्चारणस्थानानि
सन्धि-अव्यय-प्रत्यय-समास-प्रश्ननिर्माणम् एतेषां सामान्यज्ञानम्
शब्दरूपाणि – अकारान्तपुल्लिङ्गः – राम, बालक
अकारान्त नपुंसकलिङ्गः – फलम्
इकारान्तपुल्लिङ्गः – कवि, हरि
उकारान्तपुल्लिङ्गः – साधु
लकार-परिचयः – लट् लकारस्य अवबोधनम्
धातुरूपाणि (परस्मैपदी) – भू, पठ्, हस्, गम्, अस्
.
मई :-
.
द्वितीयः पाठः – बुद्धिर्बलवती सदा
स्वरसन्धिः – दीर्घ-गुण-वृद्धि-यण्-अयादिसन्धिः
शब्दरूपाणि – आकारान्तस्त्रीलिङ्गः – लता, रमा,
ऋकारान्तपुल्लिङ्गः – पितृ , स्त्रीलिङ्गः – मातृ ,
किम् (त्रिषु लिङ्गेषु)
धातुरूपाणि (आत्मनेपदी) – सेव् ,याच् ,रुच्
लकार-परिचयः – लृट् लकारस्य अवबोधनम्
प्रत्ययः – क्त,क्तवतु
.
जून :-
.
ग्रीष्मावकाशेषु संस्कृतसम्बद्धगतिविधयः यथा :-
• संस्कृतेन मम परिचयः
• पोस्टर-चार्ट-प्रोजेक्टनिर्माणम् (सन्धि-समास-कारकादयः)
• क्रियापदलेखनम्
• निजसम्बन्धीनां नाम्ना शब्दरूपाणां निर्माणम्
• सूक्तिलेखनम् अथवा श्लोकलेखनम्
• पाठाधारित-कठिनशब्दानाम् शब्दकोषनिर्माणम्
• स्क्रेप-पुस्तकनिर्माणम्
.
जुलाई :-
.
पुनरावृत्तिकार्यम्
तृतीयः पाठः – शिशुलालनम्
संख्या – एकतः शतं पर्यन्तम्
सन्धिः – पूर्वरूप-पररूप-अनुस्वारसन्धिः
शब्दरूपाणि – भगवत्
धातुरूपाणि (परस्मैपदी) – प्रच्छ्, हन्
.
अगस्त :-
.
चतुर्थः पाठः – जननी तुल्यवत्सला
पञ्चमः पाठः – सुभाषितानि
धातुरूपाणि – दृश् , लिख्
शब्दरूपाणि – इकारान्तस्त्रीलिङ्गः – मति
ईकारान्तस्त्रीलिङ्गः – नदी
सन्धिः – विसर्गसन्धिः
कारकम् – कर्ता, कर्म
समासः – अव्ययीभावसमासः, तत्पुरुषसमासः
प्रत्ययः (कृदन्त) – क्त्वा, ल्यप् , तुमुन्
.
सितम्बर :-
.
रचनात्मककार्यम् पठितापठितावबोधनम्
चित्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
प्रार्थनापत्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
लकारपरिचयः – लङ्लकारः
घटिकां दृष्ट्वा समयस्य लेखनम्
अर्द्धवार्षिकी परीक्षा
.
अक्तूबर :-
.
षष्ठः पाठः – सौहार्दं प्रकृतेः शोभा
सप्तमः पाठः – विचित्रः साक्षी
सन्धिः – व्यञ्जनसन्धिः
समासः – द्विगुसमासः, कर्मधारयसमासः
उपसर्गावबोधनम्
कारकम् – करणम्
लकारपरिचयः – लोट्लकारः , विधिलिङ्लकारः
प्रत्ययः (कृदन्त) – शतृ, क्तिन् ,यत् , ल्युट्
.
नवम्बर :-
.
पुनरावृत्तिकार्यम्
अष्टमः पाठः – सूक्तयः
सन्धिः – व्यञ्जनसन्धिः
प्रत्ययः – तव्यत् , अनीयर्
समासः – बहुव्रीहिसमासः
कारकम् – सम्प्रदानम्, अपादानम्
घटिकां दृष्ट्वा समयलेखनम्
.
दिसम्बर :-
.
नवमः पाठः – भूकम्पविभीषिका
दशमः पाठः – अन्योक्तयः
सन्धिः – पुनरावृत्तिः
कारकम् – सम्बन्धम्, अधिकरणम्
उपपदविभक्तिः
समासः – द्वन्द्वसमासः
प्रत्ययः – त्व, तल् (तद्धित), टाप् , ङीप् (स्त्री)
.
जनवरी :-
.
रचनात्मककार्यम्
पाठानां पुनरावृत्तिः
पठित-अवबोधनस्य पुनरावृत्तिः
.
फरवरी :-
.
रचनात्मककार्यम्
पुनरावृत्तिकार्यम्
पठितापठितावबोधनम्
चित्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
प्रार्थनापत्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
घटिकां दृष्ट्वा समयस्य लेखनम्
.
मार्च :-
.
वार्षिकी परीक्षा
.
विशेषकथनम् –
.
• विषयशिक्षकेभ्यः मन्तव्यो दीयते यत् ते छात्राणां शब्दावल्याः अवधारणायाश्च स्पष्टतां वर्धनाय अध्यायेषु प्रयुक्तायाः शब्दावल्याः परिभाषात्मकशब्दानां टिप्पणीपुस्तिकां सज्जीकरणाय च निर्देशितं कुर्युः ।
.
निर्धारितपुस्तकम् :-
.
• शेमुषी भाग-2 दशमीकक्षायाः कृते पाठ्यपुस्तकम् – BSEH प्रकाशनम्