NCERT कक्षा-6, पाठ-6, “सः एव महान् चित्रकारः” का अभ्यास

वयम् अभ्यासं कुर्मः
(हम अभ्यास करते हैं)

१. पाठस्य आधारेण प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।
(पाठ के आधार पर प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखें।)

(क) श्रद्धा सर्वत्र किं पश्यति ?
(ख) शुकः केन वर्णेन शोभते ?
(ग) श्रद्धायाः इष्टवर्ण: क: ?
(घ) कः महान् चित्रकार: ?
(ङ) आदित्यः कान् द्रष्टुम् इच्छति ?

उत्तराणि :-
(क) श्रद्धा सर्वत्र किं पश्यति ? (श्रद्धा सब जगह क्या देखती है?)
उत्तरम् - हरितवर्णम् (हरे रंग को)
(ख) शुकः केन वर्णेन शोभते ? (तोता किस रंग से सुशोभित होता है?)
उत्तरम् - हरितवर्णेन (हरे रंग से)
(ग) श्रद्धायाः इष्टवर्णः कः ? (श्रद्धा का प्रिय रंग क्या है?)
उत्तरम् - हरितवर्णः (हरा रंग)
(घ) कः महान् चित्रकारः ? (कौन महान चित्रकार है?)
उत्तरम् - परमेश्वरः (भगवान)
(ङ) आदित्यः कान् द्रष्टुम् इच्छति ? (आदित्य किनको देखने के लिए इच्छा करता है?)
उत्तरम् - चित्रवर्णान् शुकान् (रंग-बिरंगे तोतों को)


२. पाठस्य आधारेण प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु ।
(पाठ के आधार पर प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखें।)

(क) आचार्यस्य प्रावारकस्य वर्णः कः ?
(ख) कुत्र विविधेषु वर्णेषु पाटलपुष्पाणि सन्ति ?
(ग) किं बहुवर्णमयम् इति मञ्जुलस्य अभिप्रायः ?
(घ) चित्रवर्णशुकाः कीदृशाः भवन्ति ?
(ङ) कस्य कस्य वर्णः कृष्णः ?

उत्तराणि :-
(क) आचार्यस्य प्रावारकस्य वर्णः कः ? (आचार्य के कोट का रंग क्या है?)
उत्तरम् - आचार्यस्य प्रावारकस्य वर्णः श्वेतः । (आचार्य के कोट का रंग सफेद है।)
(ख) कुत्र विविधेषु वर्णेषु पाटलपुष्पाणि सन्ति ? (कहां पर अनेक प्रकार के रंगों के गुलाब के पुष्प हैं?)
उत्तरम् - अमृत-उद्याने विविधेषु वर्णेषु पाटलपुष्पाणि सन्ति । (अमृत उद्यान में अनेक रंगों के गुलाब के पुष्प हैं।)
(ग) किं बहुवर्णमयम् इति मञ्जुलस्य अभिप्रायः ? (क्या बहुत रंगों का है, यह मंजुल का अभिप्राय है?)
उत्तरम् - इन्द्रधनुः बहुवर्णमयम् इति मञ्जुलस्य अभिप्रायः । (इंद्रधनुष बहुत रंगों का है, यह मंजुल का अभिप्राय है।)
(घ) चित्रवर्णशुकाः कीदृशाः भवन्ति ? (रंग-बिरंगे तोते कैसे होते हैं?)
उत्तरम् - चित्रवर्णशुकाः नीलाः पीताः रक्ताः च भवन्ति । (रंग बिरंगी तोते नीले, पीले और लाल होते हैं।)
(ङ) कस्य कस्य वर्णः कृष्णः ? (किस-किस का रंग काला है?)
उत्तरम् - काकस्य पिकस्य च वर्णः कृष्णः ? (कौवे और कोयल का रंग काला है।)

३. उचितवर्णेन सह शब्दं योजयन्तु । (उचित वर्ण के साथ शब्द को जोड़ें।)
रक्तवर्णः (लाल रंग)
नीलवर्णः (नीला रंग)
कृष्णवर्णः (काला रंग)
हरितवर्णः (हरा रंग)
पीतवर्णः (पीला रंग)
श्वेतवर्णः (सफेद रंग)
पाटलवर्णः (गुलाबी रंग)
नीललोहितः (जामुनी रंग)

४. राष्ट्रध्वजस्य समुचितैः वर्णैः अधः प्रदत्तेषु वाक्येषु रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।
(राष्ट्रध्वज के उचित रंगों के द्वारा नीचे दिए गए वाक्यों में रिक्त स्थानों को भरें।)
(क) उपरि ............. वर्णः अस्ति।
(ख) मध्ये ........... वर्णः अस्ति ।
(ग) अधः ............ वर्णः अस्ति ।
(घ) ध्वजस्य केन्द्रे ........... वर्णः अस्ति ।

उत्तराणि :-
(क) उपरि केसरवर्णः अस्ति। (ऊपर केसरिया रंग है।)
(ख) मध्ये श्वेतवर्णः अस्ति । (बीच में सफेद रंग है।)
(ग) अधः हरितवर्णः अस्ति । (नीचे हरा रंग है।)
(घ) ध्वजस्य केन्द्रे नीलवर्णः अस्ति । (झंडे के केंद्र में नीला रंग है)

५. प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु ।
(प्रश्नों के उत्तर एक पद में लिखें।)
(क) केशानां वर्णः कः ?
(ग) कदलीफलस्य वर्णः कः ?
(ङ) महिषस्य वर्णः कः ?
(ख) आकाशस्य वर्णः कः ?
(घ) तृणस्य वर्णः कः ?
(च) मयूरस्य वर्णः कः ?

उत्तराणि :-
(क) केशानां वर्णः कः ? (बालों का रंग क्या है?)
उत्तरम् - कृष्णः (काला)
(ग) कदलीफलस्य वर्णः कः ? (केले का रंग क्या है?)
उत्तरम् - पीतः (पीला)
(ङ) महिषस्य वर्णः कः ? (भैंस का रंग क्या है?)
उत्तरम् - कृष्णः (काला)
(ख) आकाशस्य वर्णः कः ? (आकाश का रंग क्या है?)
उत्तरम् - नीलः (नीला)
(घ) तृणस्य वर्णः कः ? (तिनके का रंग क्या है?)
उत्तरम् - हरितः (हरा)
(च) मयूरस्य वर्णः कः ? (मोर का रंग क्या है?)
उत्तरम् - नीलः (नीला)

६. रेखाचित्रेषु निर्दिष्टान् वर्णान् पूरयन्तु ।
(रेखाचित्रों में निर्दिष्ट वर्णों को भरें।)

हरितः (हरा)
पाटलः (गुलाबी)
नीलः (नीला)
रक्तः (लाल)
केसरः (केसरिया)
श्वेतः (सफेद)
पीतः (पीला)
कृष्णः (काला)