मासिकपाठ्यक्रमस्य शिक्षणयोजना (2026-27)
.
श्रेणीः – एकादशी विषयः – संस्कृतम् कोडः – 526
.
शाश्वती भाग-1
.
अप्रैल :-
.
उच्चारणस्थानानि
प्रथमः पाठः – वेदाऽमृतम्
मन्त्राणां सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या अभ्यासश्च
कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
सन्धिः – सन्धेः परिभाषा भेदानां नामानि च
दीर्घसन्धिः गुणसन्धिश्च
कारकम् – परिभाषा भेदानां परिचयश्च
कर्ता कारकम्
समासः – परिभाषा भेदानां परिचयश्च
पठितपद्यांशाद् एवम् अपठितगद्यांशात् प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासकार्यम् 1
.
मई :-
.
पाठाधारितं व्याकरणम् द्वितीयः पाठः – परोपकाराय सतां विभूतयः
गद्यानां सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या अभ्यासश्च
कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
स्वरसन्धिः – वृद्धिसन्धिः, यण्-सन्धिः
समासः – अव्ययीभावसमासः
कारकम् – कर्मकारकम्
अलङ्कारः – अनुप्रासः
छन्दः – अनुष्टुप्
प्रत्ययः – क्त्वा, ल्यप्
पठितगद्यांशाद् एवम् अपठितगद्यांशात्
प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासकार्यम्
.
जून :-
.
ग्रीष्मावकाशेषु संस्कृतसम्बद्धगतिविधयः यथा :-
• पोस्टर-चार्ट-प्रोजेक्टनिर्माणम् (सन्धि-समास-कारकादयः)
• क्रियापदलेखनम्
• निजसम्बन्धीनां नाम्ना शब्दरूपाणां निर्माणम्
• सूक्तिलेखनम् अथवा श्लोकलेखनम्
• पाठाधारित-कठिनशब्दानाम् शब्दकोषनिर्माणम्
• स्क्रेप-पुस्तकनिर्माणम्
.
जुलाई :-
.
परीक्षायाः कृते पुनरावृत्तिकार्यम्
तृतीयः पाठः – मानो हि महतां धनम्
चतुर्थः पाठः – सौवर्णशकटिका
पद्यानां नाटयांशानां च सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या अभ्यासः कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
सन्धिः – अयादिसन्धिः
समासः – तत्पुरुषसमासः
कारकम् – करणकारकम्
प्रत्ययः – तुमुन्
.
अगस्त :-
.
पञ्चमः पाठः – आहारविचारः
गद्यानां सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या
कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
सन्धिः – व्यञ्जनसन्धेः परिभाषा भेदानां परिचयश्च
कारकम् – सम्प्रदानम्
समासः – तत्पुरुषस्य भेदानां परिचयः
प्रत्ययः – क्त, क्तवतु
अलङ्कारः – उपमा
छन्दः – इन्द्रवज्रा
पठितगद्यांशाद् एवम् अपठितगद्यांशात्
प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासकार्यम्
.
सितम्बर :-
.
रचनात्मककार्यम् पठितापठितावबोधनम्
प्रार्थनापत्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
प्रत्ययः – मतुप्, तसि, तसिल्
अर्द्धवार्षिकी परीक्षा
.
अक्तूबर :-
.
षष्ठः पाठः – सन्ततिप्रबोधनम्
सप्तमः पाठः – विज्ञाननौका
पद्यानां सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या
कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
सन्धिः – व्यञ्जनसन्धिः – श्चुत्व, ष्टुत्व
समासः – द्विगुः, कर्मधारयः
प्रत्ययः – कृदन्त – तव्यत्, अनीयर्
कारकम् – अपादानम्
पठितपद्यांशाद् एवम् अपठितगद्यांशात्
प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासकार्यम्
.
नवम्बर :-
.
परीक्षायाः कृते पुनरावृत्तिकार्यम्
अष्टमः पाठः- कन्थामाणिक्यम्
गद्यानां नाट्यांशानां च सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
सन्धिः – विसर्गसन्धेः परिभाषा भेदानां परिचयश्च
प्रत्ययः – शतृ, शानच्
समासः – बहुव्रीहिः
अलङ्कारः – यमकः
छन्दः – उपेन्द्रवज्रा
कारकम् – सम्बन्धकारकम्
.
दिसम्बर :-
.
नवमः पाठः – ईशः कुत्रास्ति
पद्यानां सप्रसङ्गहिन्दीव्याख्या
कविपरिचयः रचनापरिचयश्च
उपपदविभक्तयः
कारकम् – अधिकरणम्
सन्धेः पुनरावृत्तिः
समासः – द्वन्द्वः
प्रत्ययः – त्व, तल् (तद्धित) टाप् ङीप् (स्त्री)
पठितपद्यांशात् एवम् अपठितगद्यांशात्
प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासकार्यम्
.
जनवरी :-
.
रचनात्मककार्यम्
पाठानां पुनरावृत्तिः
पठितापठितावबोधनं पुनरावृत्तिश्च
.
फरवरी :-
.
रचनात्मककार्यम्
परीक्षायाः कृते पुनरावृत्तिः
पठितापठितावबोधनस्य पुनरावृत्तिः
प्रार्थनापत्राधारितरिक्तस्थानपूर्तिः
अनुप्रयुक्तव्याकरणस्य पुनरावृत्तिः
.
मार्च :-
.
वार्षिकी परीक्षा
.
विशेषकथनम् –
.
• विषयशिक्षकेभ्यः मन्तव्यो दीयते यत् ते छात्राणां शब्दावल्याः अवधारणायाश्च स्पष्टतां वर्धनाय अध्यायेषु प्रयुक्तायाः शब्दावल्याः परिभाषात्मकशब्दानां टिप्पणीपुस्तिकां सज्जीकरणाय च निर्देशितं कुर्युः ।
.
निर्धारितपुस्तकम् :-
.
• शाश्वती भाग-1 एकादशीकक्षायाः कृते पाठ्यपुस्तकम् – BSEH प्रकाशनम्